Goedemorgen, koddebeiers

chauvin

DOOR CARL STELLWEG

Rotterdam, vroeg in de ochtend, eind jaren negentig. Het was weer eens zover. Ik zat beschonken in de tram, had een hele nacht doorgehaald. De zon kwam op, en op zo’n moment, in de staat van zelfoverschatting waarin ik verkeerde, wilde een grenzeloze genegenheid voor life, the universe, and everything nog wel eens bezit van me nemen.

Als het meezat. Het zat niet altijd mee. Nu was er juist een machtige kwade dronk in mij opgestaan. Een jubelende haat jegens precies datzelfde leven, datzelfde universum, datzelfde alles.

Halverwege de dertig was ik, in de kracht van mijn leven. Ik had een prachtbaan die mijn veeleisende ego meer dan voldoende streelde. Met mooie, avontuurlijke reizen. Een zowel jolige als stimulerende werkomgeving. En of het niet op kon had ik ook nog  vaste verkering. Zo noemden mijn geliefde en ik dat, met kokette zelfspot, maar ook oprechte trots. Anders dan veel leeftijdgenoten hadden wij ons niet laten insnoeren door huwelijk, hypotheek, nakomelingen: in ons leven was nog ruimte voor onbevangen hartstocht.

Er moet iets ergerlijks zijn geweest aan al deze voorspoed, dat zelfvoldane geluk. Misschien dat ik het daarom wel op het spel zette met drie tot vier ongeremde dranksessies per week.

Soms had ik het over mijn demonen, waartegen ik vocht, veelal vergeefs. Want steeds weer wisten die mij ervan te overtuigen dat een alcoholisch stuk vreten, likkebaardend aansturend op zijn eigen ondergang, mijn ware wezen uitmaakte.

En dus zei ik die ochtend tegen de conducteur, toen hij mij vroeg om mijn strippenkaart, dat ik er geen had en ook niet van plan was er een te kopen. En toonde ik hem grijnzend mijn middelvinger na zijn verzoek ‘het voertuig’ in dat geval onmiddellijk te verlaten.

‘Ik blijf zitten,’ zei ik. ‘Leer ermee leven, conducteurtje.’

Waarop conducteurtje zich terugtrok in zijn hok, en de tram een tijd bleef stilstaan. Ik hoorde zijn stem: ‘Heb een meneer hier…’ Een metalige stem die iets terugzei. Er vond afgemeten overleg met een externe partij plaats in het conducteurshokje, dat was duidelijk. Ondertussen leunde mijn hoofd tegen het raam en verwarmde een feller wordende zon mijn gezicht. Ik werd er erg loom van. Waarom reed die kuttram niet door? Kon ik naar mijn nest.

Nee, wacht even, ik ging nog niet naar mijn nest. Een diepe, ongebreidelde woede begon weer als een tintelfrisse bergbeek door mijn lichaam te ruisen. Een superieure, stijfkoppige toorn tilde mij boven de wereld uit.

Ik was, met andere woorden, uit op trammelant.

En die kreeg ik.

Ineens stonden ze voor me. Vier barse dienders. Misschien was ik in slaap gesukkeld en hadden ze me wakker gemaakt.

‘Goedemorgen, koddebeiers!’ Zo zal ik ze hebben begroet. Want ik kwam snedig uit de hoek in die dagen.

koddebeiers2

Ze kenden het woord misschien niet eens, gingen er in ieder geval niet op in. In plaats daarvan vroegen ze me of ik het normaal vond om me zo te gedragen.

Waarop ik de onsterfelijke woorden sprak: ‘Doet dat nou pijn, zo’n laag IQ?’

Vliegensvlug sleurden ze me uit de tram en smeten me op de keien, gooiden me op m’n buik. Twee van hen gingen met hun volle gewicht op me liggen, of zitten, terwijl ze schreeuwden dat ik me kalm moest houden, en dat maar bleven schreeuwen, waardoor ik er niet eens tussenkwam.

Door het dolle heen leken ze. En niets scheen hun razernij te kunnen temperen. Steeds harder drukten ze op me, terwijl ze me toch al helemaal in hun macht hadden. Het leek of dát hun agressie juist opstookte: mijn onvermogen iets tegen ze uit te richten, de verachtelijke hulpeloosheid waarvan ik blijf gaf.

Ik kreeg amper lucht en wist zeker dat ze mijn arm gingen versplinteren. Zo voelde het. De euforische haat maakte plaats voor broodnuchtere paniek. Ik werd bedreigd door iets dierlijks dat voor geen rede of argument meer vatbaar was. De koddebeiers leken te zijn samengesmolten tot een of ander wild beest, een kwaadaardig, hulk-achtig wezen dat alleen nog uit was op mijn vernietiging, alleen maar daarvoor leefde.

hulk

De pijn was verbijsterend, maar nog erger was de angst, die in de buurt kwam van doodsangst. Ik begreep daar en toen wat absolute macht kan doen, al is het maar voor even. Ik begreep dat onze oertaal de taal van het geweld is.

Op zeker moment sloeg de angst om in woede. Woede omdat ik dacht dat ik niets meer te verliezen had.

Met het beetje adem dat me nog was gegund brulde ik:

vuile klootzakken dit gaat jullie bezuren laat me los klootzakken ik ben journalist ik werk voor het AD smerige klootzakken je komt hier niet mee weg dit gaat jullie mooi je baan kosten

Wat ook zo was. Ik bedoel: dat ik voor het AD werkte. En dat het klootzakken waren. De rest was bluf.

Maar het hielp.

De hulk verschrompelde weer tot een stel norse agenten, die mij overeind hielpen, een beetje afstoften, op een bijna beleefde manier handboeien omdeden en meenamen naar het bureau, waar ik mijn roes kon uitslapen.

Er was geen wc in de cel en ik mocht er niet uit, dus moest ik in een hoek pissen, waarna ik de zaak zelf mocht opdweilen.

Ik geloof ik dat ik nog tegen een paar dienders achter een bureau mijn beklag heb gedaan. Hun verongelijkt zwijgende koppen staan me nog bij. Ze leken wel schuldbewust. Met het AD dreigde ik niet meer. Ik hield het voor gezien, en zij ook: er werd geen proces-verbaal opgemaakt.

Ik griste mijn sleutels en portefeuille mee, en even later lachte een zonnige vroege voorjaarsmiddag mij onbezorgd toe en klaarde mijn humeur op. Mijn heroïsche bohemienbestaan moest ik maar pijlsnel hervatten om de vieze smaak van dit naargeestige incidentje weg te spoelen.

bohemien

Ik hoefde die dag niet te werken, vandaar de dranksessie van de vorige avond. Ik vond het een gouden suggestie van mezelf om het nog eens dunnetjes over te doen. Ik had ze vaker, van die feestelijke ingevingen. Het was een feestelijke tijd.

Ik had een kater maar die zou ik snel wegspoelen, en die pijn in mijn arm ging vanzelf over.

Zelfverzekerd, in de kracht van mijn leven, begaf ik mij naar het eerste etablissement van mijn keuze.

***

Ruim twintig jaar later, niet meer in de kracht van mijn leven, de katers al jaren wijselijk mijdend, zie ik op YouTube hoe een blanke smeris het leven uit het lichaam van een op zijn buik liggende zwarte man perst. Haast nonchalant, met de handen in de zakken, kalmpjes doordrukkend met zijn knie op de nek van zijn slachtoffer. De blik van de smeris is even uitdrukkingsloos als van een kat die ik ooit, langzaam, haast verveeld, een gillend konijn heb zien ontleden.

koddebeiers

Mijn gedachten gaan terug naar die ochtend in de tram. Mijn plaats is ingenomen door een lange, slanke, ietwat slungelachtige zwarte man van achter in de twintig. Een man in de kracht van zijn leven. Maar ook hij ziet de zon die ochtend opkomen zonder er vreugde aan te beleven.

Aden Husayn heeft tot ’s avonds laat als schoonmaker in een kippenslachterij gewerkt, honderd kilometer verderop, en is door een busje naar huis gebracht. Maar hij is niet gaan slapen. Hij is naar de Oase-bar gegaan, een tot op de draad versleten animeertent die tot zeven uur ’s ochtends openblijft.

Aden Husayn heeft moeite met slapen. Als hij zijn ogen sluit ziet hij vaak zijn ouders. Maar het zijn z’n ouders niet. De gewapende mannen hebben zijn ouders van hem afgenomen, en hun lichamen achtergelaten. Hij heeft ook geen geld om zich te laten animeren. Hij is trouwens nog maagd. Hij heeft vijf uur op drie cola’s geteerd. Hij komt niet voor de vrouwen in de Oase-bar, maar voor de vriendelijke sfeer. Niemand in de Oase-bar houdt enige schijn op, het is er dus echt een oase. Het wrakhout dat er aanspoelt is er zacht voor elkaar. Of het is te verdoofd, te moedeloos, om elkaar heel scherp op te merken.

Oase bar

De laatste tijd is de Oase-bar Aden gaan tegenstaan. Zoals heel Holland en al die Hollanders die er wonen hem zijn gaan tegenstaan. Een bijna fysieke weerzin voelt hij nu voor hun besproete varkensvel met dat enge varkenshaar erop, hun melklucht, die genadige uitdrukking in hun grijsblauwe ogen, al die zakelijke compassie, die beheersing en dat voorbehoud die geen houvast bieden.

Het spijtige geschud van al die hoofden achter om het even welk loket. De manier waarop ze je eerst met hartveroverend verantwoordelijkheidsbesef opnemen in hun superieur georganiseerde samenleving, je het idee geven dat je er werkelijk bij hoort, om je vervolgens, met een leedwezen dat iets te achteloos, iets te resoluut is om een geloofwaardige indruk te maken, naar de rand van diezelfde samenleving verbannen.

Aden heeft ook een hekel gekregen aan Niels, de vaste barman in de Oase-bar. Niels, die hij in het begin juist zo aardig vond. Aden  kan zijn grapjes nog maar slecht verdragen. Dat zou hij hem willen zeggen, en zou hij ook kunnen zeggen, want Adens Nederlands is inmiddels behoorlijk goed: ‘Niels, jouw grapjes is geestelijk mishandeling voor mij.’ Maar hij zegt het niet. Hij weet wel beter. Hij lacht maar weer zijn tanden bloot wanneer Niels voor de zoveelste keer een pen in zijn kroeshaar plant (‘mag ik je nog één keertje als pennenhouder gebruiken, Aden?’).

Aden kan het niet helpen dat hij zulke grote witte tanden heeft, en dat zijn verplichte lach daardoor zo overrompelend en vertederend is. Dat het hem niet gegeven is te lachen als een boer met kiespijn. ‘Kijk, kijk, kijk, hij heeft er zelf de grootste lol om!’ Waarop hij van Niels een knuffel krijgt, en Aden die misselijkmakende  schijnheilige melklucht weer ruikt, die Hollandse varkenspens weer tegen zich aanvoelt.

Aden verafschuwt Niels, maar veracht hem niet. Hij veracht zichzelf om zijn lieve, hagelwitte lach, om zijn afhankelijkheid. Om het feit dat hij maar blijft aanspoelen in de Oase-bar.

Dus wanneer de conducteur hem vraagt of hij zijn kaartje mag zien, zegt hij, voordat hij er erg in heeft: nee.

En wanneer de conducteur hem vervolgens verzoekt het voertuig te verlaten, zegt hij nog een keer, licht gehinderd, bijna afwezig: nee.

Het zijn natuurlijk precies dezelfde vier dienders die voor Aden verschijnen. De koddebeiers from hell. Wanneer zij hem naar buiten sleuren, op de keien smijten, op zijn buik gooien, op hem gaan zitten, tegen hem gaan schreeuwen, hem ‘Sambo’ noemen, kan hij bezwaarlijk met iets dreigen. En zeker niet met de krant, want bij Nederlandse kranten werken in de jaren negentig voor minstens negentig procent blanke mannen.

Maar toch weet Aden wat. Hij roept:

vuil klootzak dit gaat jullie moeilijk maken ik ken journalist is mister Carl hij heeft gezorgd dat ik hiernaartoe ben gekoom ik vertel mister Carl alles over jullie wat jullie doen en dan ben jij je baan kwijt vuil klootzak

Het maakt geen indruk. De Hulk begrijpt niet waar Sambo het over heeft, en verschrompelt pas weer tot een handvol dienders nadat er iets in Sambo’s arm hoorbaar is geknakt. Hij gaat mee naar het bureau, er wordt een dokter bij gehaald. Hij krijgt een mitella, twee paracetamols, een verwijsbrief voor het ziekenhuis, maar eerst wordt er proces-verbaal opgemaakt, zonder expliciete vermelding van de gebroken arm, en moet hij toch een paar uur in de cel blijven.

Aden had maar wat gebluft over mister Carl. Hij weet helemaal niet bij welke krant mister Carl werkt, en of die er  werkelijk voor heeft gezorgd dat het UNHCR hem naar Nederland heeft gestuurd. Na het verlaten van het politiebureau neemt hij dus geen contact op met mister Carl.

Maar hij herinnert zich hem nog goed. Die wat slonzige, beetje cynisch overkomende man die hem vroeg naar zijn vluchtelingenverhaal, in het kamp Kakoema in Kenia, midden in de woestijn, waar Aden al maanden vast zat, samen met pak’m beet 60.000 Somaliërs, Soedanezen, Rwandezen, Boerendezen,  Liberianen, Siera-Leonezen, Congolezen, en ga zo maar door.

Kenya. Daily life in Kakuma Refugee Camp and Kalobeyei Settlement

Het zweet voortdurend van zijn rode varkensvel wissend, had mister Carl het allemaal aangehoord en heel precies opgetekend. Tenminste: zijn vragen waren heel precies. Dus zullen zijn aantekeningen dat ook wel zijn geweest.

Aden vertelde. In het overdreven aandoende vormelijke Engels van een Afrikaanse jongeman van goede familie. Over de ontvoering van zijn vader, magistraat te Mogadishu, die unfortunately eindigde met diens dood. Logisch, vader had veel misdadigers berecht, dus had hij veel vijanden. Over de verkrachting en gewelddadige dood van zijn moeder, die als arts werkte voor het Internationale Rode Kruis. Moeder was een hoer want werkte met buitenlanders, zo zullen de gunmen hebben gedacht, naturally. Ze zullen ook hebben vermoed dat ze door die zondige omgang over de nodige deviezen beschikte.

Aden vertelde over hoe zijn broer de dood vond tijdens een shoot-out. Over hoe hij zelf, na al deze regrettable casualties, zijn studie medicijnen moest afbreken. Naar de havenstad Kismaio moest vluchten voor vijandige clanhoofden met hun milities. De kapitein van een Australisch schip wist over te halen hem mee te nemen naar Mombassa.

SOMALI ARMED GUARDS, MOGADISHU, Somalia

En daar ontfermde de UNHCR zich over hem en bracht hem onder in het vluchtelingenkamp Kakoema. Waar hij zich verdienstelijk maakte als verpleger in een cholerakliniek, en als hulpverlener in een psychiatrisch dagcentrum, en tal van cursussen volgde.

Nu waren zijn mogelijkheden uitgeput. Een zusje van hem was verhongerd, een ander, die in een vluchtelingenkamp honderden kilometers verderop verbleef, was afhankelijk van zijn financiële steun. Kon mister Carl Aden heel, heel misschien helpen om Europa in te komen? Aden moest voort. In zijn hoofd was hij continu op de vlucht voor zijn difficult past.

De zwetende journalist sloot zijn blocnote, en zei: ik ken wel wat mensen van UNHCR. In Nairobi en in Nederland. Ik zal zien wat ik doen kan.

En hij hield woord, mister Carl. Maar wat er van Aden is geworden, en of hij echt in Nederland terecht is gekomen, weet hij niet.

Zoals gezegd, katers heb ik al een tijd niet meer. Het privilege van een slordig leven heb ik al een tijd geleden afgezworen. De koddebeiers from hell ben ik niet meer tegengekomen. Maar dat ze nog rondwaren, staat voor mij vast. En ook dat het er veel meer zijn dan vier.

Bleke zonde, witte zonde

white

DOOR CARL STELLWEG

To: lezer@gmail.com

From: stellwegcarl@gmail.com

Subject: Bleke zonde, witte zonde

Lieve lezer,

Bijna was ik deze mail begonnen met ‘alles goed?’ Hoewel ik het niet weet, omdat jij mijn intiemste onbekende bent, ga ik ervanuit dat je me een dergelijke aanhef niet in dank had afgenomen. Want ik weet dan wel niets van je, ik veronderstel oneindig veel over je. Bijvoorbeeld dat je op de vraag ‘alles goed?’ zou antwoorden met: ‘Nee. Natuurlijk is niet alles goed. Moet dat dan?’

Zo reageer ik zelf namelijk ook vaak op die vraag, die eigenlijk geen vraag is. En ik ga er vanuit dat jij en ik veel gemeen hebben. Daar begint de ellende al: de instinctieve hang naar soortgenoten, zelfs in de oppervlakkigste dingen. De uitsluiting van de ander.

Lees meer

Gedroomde reactie op afwijzingsbrief

Hemingway

DOOR CARL STELLWEG

“Geachte inzender,

 

Hartelijk dank voor uw inzending voor literair tijdschrift …….. .

Helaas moeten we u meedelen dat de redactie heeft besloten uw bijdrage niet te plaatsen. Het spijt ons u niet beter te kunnen berichten en we wensen u veel succes met het vinden van een andere publicatiemogelijkheid.

 

Met vriendelijke groeten,

……

 

Geacht literair tijdschrift,

 

Hartelijk dank voor uw bericht. Ik begrijp dat u veel inzendingen ontvangt, toch zou een korte motivering van uw afwijzing u sieren. Geen danspasjes, geen krullen, geen huichelachtige beleefdheden, gewoon de naakte, lelijke waarheid, die ook in een aantal standaard-motiveringen gegoten kan worden.

 

Om u op weg te helpen doe ik u enkele suggesties aan de hand:

Lees meer